Son günlerin ürkütücü konusu hakkında neler biliyoruz? Yaşamımızı tehdit eden yakın tehlike hakkında sağlık bakanlığı bildirileri ve literatür bilgileri desteğinde bilgilenmek ve paylaşmak istedim.

Bu bildiğimiz grip değil mi?

Kuş gribi gitti domuz gribi mi geldi?

Biyolojik silah olabilir mi?

Pandemi de ne?

Neden korkuyoruz?

Gibi ilk aklıma gelen soruların yanıtları ve sıkça kullanılan bazı terimleri açıklamak ile yola çıkalım.

EPİDEMİ: Belirli bir zaman diliminde hızla yayılan bulaşıcı hastalık.

ENDEMİ–ENDEMİK: Belirli bir bölgeye özgü veya o bölgede sürekli olarak görülen hastalıkları tanımlar.

PANDEMİ: Salgın bir hastalığın kıta düzeyinde çok geniş bir alana yayılmasına verilen isimdir.

Öncelikle grip “influenza” ile soğuk algınlığınınayrımını yapmakta yarar gördüm. Çünkü yaygın olarak üst solunum yolu enfeksiyonları ve grip “influenza” aynı şekilde adlandırılıp algılanmaktadır. Kısa bir açıklama ile bu farkı görebiliriz.

SOĞUK ALGINLIĞI

Semptomlar 2-4 gün sürer.
Yüksek ateş nadirdir.
Titreme nöbetleri ve kas ağrıları nadirdir.
Şiddetli başağrısı nadirdir.
Kusma nadirdir.
Ciddi komlikasyon riski nadirdir.

İNFLUENZA–GRİP

Hastalık 10 gün kadar sürer.
Yüksek ateş vardır.
Titreme nöbetleri ve kas ağrıları olur.
Şiddetli başağrısı olabilir.
Kusma görülebilir.
Ciddi komplikasyon riski vardır. (pnömoni)

İNFLUENZA VİRÜSÜNÜN YAPISI – TİPLERİ

İnfluenza virusleri zarflı tek sarmallı RNA virüsleridir. Bu yapı yayılmalarında etken özelliktir. Protein yapılarına göre A-B-C tiplerini oluştururlar.
İnfluenza A virüsü değişik canlılarda (insan, domuz, at, deniz memelileri ve kuşlarda) izole edilebilir.
İnfluenza B insanda
İnfluenza C insan ve domuzda hastalık yapabilmektedir.

İNFLUENZANIN DÖNGÜSÜ

Domuzlar influenza A virüsü için kuşlar ve insanlar arasında ara konaktır.
Domuz trakeasında (soluk borusu) insan influenza A virüsüne ve kuş influenza A virüsüne ait reseptörlerin  (alıcıların) birlikte bulunduğu gösterilmiştir.

VİRÜSÜN DAYANIKLILIĞI

Virüs hayvandan oral olarak ve dışkısıyla en az 10 gün çıkabilir.
Düşük sıcaklıkta uzun süre etkinliğini koruyabilir.
Cansız yüzeylerde (masa, kapı kolu gibi) yaklaşık 2 saat canlı kalabilirler. Bu nedenle el yıkamak önemlidir.
Isıya dayanıklı değildir.
       50  ºC’de 3 saatte
       60  ºC’de 30 dakikada ölür.
Formalin ve iyot bileşiklerine de duyarlıdır.

İNFLUENZA PANDEMİSİ

Hiç kimsenin bağışıklılığı olmayan yeni bir influenza alt tipi ortaya çıkarsa influenza pandemisinden bahsedilir.

Bu da dünya çapında birden fazla noktada aynı anda epidemi görülmesi ve çok sayıda hastalık ve ölüm demektir.

SALGIN OLABİLİR Mİ?

Salgın olabilmesi için 3 şartın birlikte gerçekleşmesi gerekiyor.

1.      Yeni bir influenza virüsünün ortaya çıkması.
2.      İnsanlara bulaşıp ciddi hastalıklara neden olması.
3.      İnsandan insana bulaşması.

DSÖ Dünya Sağlık Örgütü, virüsün tehlike seviyesini 27 Nisan 2009 tarihinden önce 3. seviyeden 4. seviyeye çekti.

Pandemi 5, bir DSÖ bölgesinde iki ya da daha fazla ülkede insandan insana geçişin bildirilmesine dayanmatadır. Bu düzey önemlidir. Son yıllarda bu düzeyde bildirilen bir salgın olmadır.

Mayıs ayında Pandemi 6 seviyesi ilan edildi.

BUNLAR NE DEMEK?

İnterpandemik   Pandemik Alarm  Pandemik
Faz 1   Faz 2   Faz 3   Faz 4   Faz 5   Faz 6
İnsanda yeni virüs yok. Hayvan virüsleri düşük riskli. İnsanda yeni virüs yok Hayvan virüsleri yüksek riskli. İnsanda yeni virüs. İnsanlar arasında yayılım yok/çok az. Küçük gruplar, lokalize insanlar arasında sınırlı yayılım. Geniş gruplar, lokalize insanlar arasında sınırlı yayılım. Genel toplumda artmış ve devamlı yayılım.

DOMUZ GRİBİ NEDİR?

Domuz gribi (A/H1N1) domuzlar arasında yaygın olan bir grip biçimidir. Domuz gribi A tibi bir grip virüsünün yol açtığı salgın, bulaşıcı bir hastalıktır. Domuz gribi Meksika’dan başlayarak tüm dünyaya yayılmaya başlayan bir hastalıktır.

Domuz eti yiyenlerin domuz gribi olması gibi bir durum söz konusu değildir. Grip solunum yolu ile bulaşıyor, domuz gribi olmuş bir domuzun etini yeseniz bile böyle bir durum söz konusu değil.

20.Y.Y.’DA YAŞANAN SALGINLAR NE YAPTI?

1918′SPANISH FLU / İspanyol Gribi: 20 – 40 milyon ölüm. A(H1N1) virüs tipi.

1957 ASIAN FLU / Asya Gribi: 1 – 4 milyon ölüm. A(H2N2) virüs tipi.

1957 HONG KONG FLU / Honk Kong Gribi: 1 – 4 Milyon ölüm. A(H3N2) virüs tipi.

VİRÜS NE KADAR ÖLDÜRÜCÜ?

Zamanında teşhis edilip tedaviye başlansa bile araştırmalara göre ölüm riski %5 – 10′u buluyor.

Olası bir pandemide

DSÖ’nün hazırladığı en iyimser senaryolara göre, çok kısa bir zaman dilimi içinde,

Dünya çapında 233 milyon hasta polikliniklere başvuracak,
5,2 milyon hasta hastaneye yatacak ve
7,4 milyon ölüm gerçekleşecektir.

BU TEHLİKE NE ZAMAN BİTECEK?

Bunu kesin olarak söylemek zor olsa da virüsün yüksek sıcaklıkta öldüğü biliniyor. Havaların ısınmasıyla birlikte de virüsün etkisini kaybetmesi bekleniyor. Havaların soğuduğu nem miktarının düştüğü dönemlerde görülme sıklığı artmaktadır. Sonbahar sonundan ilkbahar başına kadar sık görülmektedir. Havaların çok soğuduğu dönemlerde kalabalık ve havalndırmanın iyi olmadığı kapalı alanların kullanılması hastalığı mevsimsel yapan önemli bir çevresel etkendir.

BULAŞMA YOLU

Domuz gribinin A/(H1N1), mevsimsel gribin bulaştığı gibi bulaşmakta olduğu düşünülmektedir.

Kişiden kişiye genellikle öksürme, hapşırma gibi solunum yoluyla bulaşır. Bazen de hasta insanların ağız ve burunlarıyla temas etme yoluyla da bulaştığı bildirilmiştir.

HASTALIK OLUŞUMU

Üst solunum yolları mukozasında virüs çoğalır.
İnkübasyon süresi 2-7 gün arasındadır.
Genellikle şikayetler ortaya çıkmadan önce bulaşıcı olmaya başlar ve bir hafta kadar devam eder.
Mukozada yüzeysel yangı ve konjeksiyon oluşur.

KLİNK VE SİSTEMİK BELİRTİLER

Titreme ile yükselen ateş
Öksürük
Boğaz ağrısı
Baş ağrısı
Kas ağrısı
İshal, kusma-bulantı, boğaz kuruluğu, burun akıntısı, halsizlik ve yorgunluk

hastaların çoğunda görülen semptomlardır.

KESİN (MİKROBİYOLOJİK) TANI

Virüsün gösterilmesine ve/veya antikor titresindeki artışa bağlı.
Virüs kültürü
RT-PCR
ELISA ve IFAT ile spesifik antikor saptanması

İNFLUENZA KOMLİKASYONLARI

En sık akciğerle ilgili primer viral pnömoni sekonder bakteriyel pnömoni görülebilir. Akciğer dşı komplikasyonlar ise miyozit, miyokardit, perikardit, ensefalit, nasiren Guillain-Barre sendromu.

OLASI VAKA

Solunum zorluğu bulgusu olmadan klinik tanımlamaya uyan vakadır. “Riskli temas” öyküsünün olması.

KESİN VAKA

Olası veya kuvvetle olası vaka da Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği “referans laboratuvar” da doğrulanan vakalar.

RİSKLİ TEMAS (-), KLİNİK TANIMLAMA (-)

Gripli ortamda bulunmuşlarsa da bu kişiler için hiçbir şey yapılamaz.

KORKULAN NEDİR?

Hayvandan hayvana, hayvandan insana ve insandan insana bulaşabilen domuz gribinin pandemik hale gelip büyük salgınlara yol açması ve toplu ölümlere neden olması. Çünkü İnflenza Avirüsününönemli özelliği farkli türlere özgü alt grupların, birbirinden genetik materyal alışverişine açık ve farklı bir virüsün oluşmasına son derece elverişli olmasıdır. Memeli ve kuş virüsleri için özgül hücre reseptörelerininbir arada olduğu gösterilmiş olan domuzlar ve insanlar kuş virüslerine maruziyetle yepyeni bir alt tipin ortaya çıkmasına yol açabilirler.

TEDAVİ

Korunma
Destek tedavisi
Antiviral tedavi

ÖZELLİKLE VE ÖNCELİKLE KORUNMA…!

İnsanlar için geliştirilmiş bir aşısı henüz yoktur. Hastalıktan korunmak için rutin önlemleri uygulamak gerekir.

Bu önlemler:

Öksürdüğüğnüzde ya da hapşırdığınızda ağzınızı ve burnunuzu bir kağıt mendille kapatınız. Kullandığınız mendili hemen çöpe atınız.
Ösürdükten veya hapşırdıktan sonra ellerinizi bol su ve sabunla yıkayınız. En az 15 ila 20 saniye yıkama önerilir. Alkolle temizleme de tercih edilebilir.
Ağzınıza, burnunuza ve gözlerinize dokunmaktan kaçının. Çünkü virüs ellerinizle başka kişilerle tokalaşma yoluyla da bulaşabilmektedir.
Hasta kişilerle yakın temastan kaçının.
Bu hastalıkla kontamine olmuş olabilecek yüzeylere temas etmekten kaçının.
Dengeli beslenin. Vücudun ihtiyacı olan protein, karbonhidrat, yağ ve vitaminler yeterli olarak alınmazsa, vücut direnci düşer ve solunum organları bu durumdan etkilenir. Sebze ve meyveler bizi hastalıktan korur. Yeterli miktarda su için: Özellikle su içme ihtiyacının azaldığı kış mevsimi de dahil olmak üzere her dönemde günde 8-10 bardak sı içilmesii faydalıdır.
Düzenli spor yapın: Sağlıklı yaşamın bir parçası olan spor, gr,pten korunmak için de çok önemlidir. Yatişkin birisi için haftada 3 gün, günde 1 saat olmak üzere spor yapolması faydalıdır.
Setresten uzak durmaya çalışın: Stres vücut direncini aaltarak hastalıklara davetiye çıkaran en önemli etkenlerdendir. Bu nedenle, çeşitli yollar ile stresten uzaklaşmak sağlıklı kalmayı da beraberinde getirecektir.
Sigara içilen yerlerde durmayın: Sigara vücut direncini azaltır. Ayrıca virüs yüklü damlacıklar, sigara içilen ortamlarda, dumana yapıştıkları için hastalık yapıcı özellikleri artar.
Düzenli uyuyun: Bir gece uykusuz kalındığında, virüslere karşı savaşan vücut hücreleri yarı yarıya azalmaktadır.
Aşırı sıcak ortamlardan kaçının: Özellikle kış mevsiminde daha çok kapalı ve sıcak ortamlarda bulunmak solunum organlarının iç yüzeyindeki hücrelerin kurumasına neden olacağından virüslerin çoğalmasına neden olur.

AŞI

Grip aşısı olmak hastalıklardan korunmak için en etkili yoldur! Aşı türleri her yıl eylül ve şubat aylarında DSÖ Global İnfluenza Programı taragınfından belirlenir. Tüm dünyadaki “Ulusal İnfluenza Merkezleri” ve DSÖ referans merkezlerinden gelen veriler değerlendirilerek belirlenir. Mevcut influenz aşıları 2 influenza A ve 1 adet influenza B olmak üzere 3 antijen içerir.

AŞININ ETKİNLİĞİ

Aşılanan kişinin yaşına, durumuna, karşılaştığ virüs tipine gmre farklılık gösterir. Aşının koruyuculuğu %70-90 arasındadır.

MUTLAKA AŞI YAPILMASI GEREKENLER

65 yaşından büyük kişiler
şeker hastaları
kronik akciğer hastaları (bronşit vb.)

KİMLER AŞI OLAMAZLAR

6 aydan küçük bebekler
yumurtaya karşı alerjisi olanlar (yumurta yediğinde fenalaşanlar)
hamileliğin ilk 3 ayı içinde olan bayanlar (ancak doktor tarafından kesin gerekli olduğu tespit edilirse grip aşısı olabilirler)

Hastalıksız, mutlu, sevgi dolu bir yaşam dileğiyle…